Вы здесь: HomeМатериалы отфильтрованы по дате: Январь 2019
Материалы отфильтрованы по дате: Январь 2019
Четверг, 24 Январь 2019 00:00

Қола жүлде бұйырды

Лондон Олимпиадасының өткеніне де 7 жыл болып қалыпты.

Бөлімі: Спорт
Четверг, 24 Январь 2019 00:00

Чемпион атанды

Индерлік Аманжан Тұрланов жасөспірімдер арасында баскетболдан "Қазақстан чемпионы" атанды.

Бөлімі: Спорт
Четверг, 24 Январь 2019 00:00

Аяз

Кең даланы жайлаған ойы мен тілі де құнарлы халқымыздың назарынан әсте табиғат жаратылысы да тыс қалмаған ғой.

Оны үлкендердің сөзінен, бірін өмірлік тәжірибеден, ұлы ойшылдар мен ізденімпаз қаламгерлердің еңбектері арқылы ұғынып санаға түюдеміз.

Мәселен, әлемде жыл маусымы төртке бөлінсе, жазушы Нұрқасым Қазыбеков «Дала өрнектері» атты кітабында көшпелі қазақ халқы әдетте қоныстарын қыстау, көктеу, жайлау, күздеу деп бөлетінін жазып, әрқайсысына түсініктер бергені де біз сабақтаған ой желісін дәл басқандай.

Әрине, бұл тақырыпқа данышпан Абай атамыздың бірнеше өлеңдері де бар екені мәлім. Соның бірі «Күз» өлеңінде:

«Күздеу тозған, оты жоқ елдің маңы,

Тұман болар жел соқса шаң-тозаңы»,-деп жырлаған жайы, екі ғасыр бұрынғы өтсе де бүгінгі малы жайылымға шықпай ауыл айналасын тұяқкесті етіп, әбден шаңдатқан елді мекендер де көз алдыңа келе қалады.

Біз бұл жайларға тереңдемей, бүгінгі қаһарлы қыстың сипатын беретін қалың да ұлпа қар, боран мен борасын, аяз, үскірік атауларына тоқталып, жалпы қыстың өзіне ғана тән ерекшеліктерін халқымыздың әсерлі сөзбен қалай бейнелегенін ойға оралтсақ дейміз.

Өйткені, бүгінгі жастарымыз қардың қалыңдығын жылқының жалында өскен халқымыз осы желден жүйрек жануардың дене тұрпатымен өлшеп, қырбақ, аттың қара тұяғынан, шашасынан, қызыл асығынан, тұсардан, тізесінен, қара қапталынан деп сипаттағанын біле бермеуі де мүмкін ғой. Сондықтан да бір жолдасымыз айтқанындай, «мына аңызақты-ай, әбден тоңып кеттім» демес еді ғой.

Бұл арада жазушы Ж.Кейкин аяздың өзін бірнешеге бөліп береді. Мәселен, «Аяз-қысты күнгі ызғарлы суық; қақаған аяз-қатты аяз; ақшұнақ, қызылшұнақ аяз-адамның бетін қарыған аяз; қытымыр аяз-шымшыма аяз; сақылдаған сары аяз-адамның аяқ-қолын домбықтырып үсітер аяз; тымырсық аяз-желсіз күнгі шақпа аяз; шыңылтыр аяз-құрғақ аяз; шытынаған аяз-өте қатты ащы аяз; үскірік аяз-боранды аяз; шытқыл аяз-қатты, құрғақ аяз; үсік-көктем мен күзде кенеттен болатын ызғарлы суық аяз»,-деп саралағанын да жақсы білгеніміз жөн.

Осы ретте табиғат тілін терең меңгерген ақын Есенғали Раушановтың «Қазақ әдебиеті» газетінде шыққан мақаласында: «Желтоқсанның соңғы онкүндігінен (қазақша бұл кез күннің қысқы тоқырауы) бастап туу сонау ақпанның басына дейінгі аралықты қырғыздар «қырық бірдің шілдесі» деп атайды. Қырық бірдің шілдесін он, он бес күнге жіктейді, сонда «Темір аяз», «Мүйізді аяз» және «Киіз аяз» дейтұғын үш бөлек күндер тізбесі шығады. Ең қатал қыс желтоқсанның соңы, қаңтардың басы, яки «Темір аяз» деп санайды» деп бұл ойды толықтыра түседі. Бұл да әрбір қазақ баласы біле жүретін жай екені сөзсіз. Міне, ағайын: «Ақ киімді денелі,ақ сақалды, Соқыр-мылқау, танымас тірі жанды. Үсті басы ақ қырау, түсі суық, Басқан жері сықырлап келіп қалды»,-деген Абай ақын суреттеген қыстың да осындай өрнектерін ойға ала жүріңіздер, ұрпақтарыңыздың санасына түйіңіздер дегіміз келеді.

АҢЫЗАҚ—ауа ылғалының тапшылығынан қалыптасатын ыстық (20-25 С) әрі құрғақ жел. Жылдамдығы 5 м-ден 15-20 м/с-ке дейін өзгеріп отырады. Ылғалдылығы 30 пайыздан төмен болады. Көбіне, Қазақстанның оңтүстік аудандарында, әсіресе, Қызылқұм, Мойынқұм, Бетбақдала, Каспий маңы ойпаты, Маңғыстау, Үстірт өңірлерінде жиі әрі ұзақ болып тұрады.

Жылына ыстық желдің ұзақтығы 60-80 күнге дейін жетеді. Солтүстік Қазақстанның дала-және шөлейтті өңірлерінде біршама азаяды (5-10 күн). Аңызақ – шынында желі өте қолайсыз құбылыс. Оның әсерінен физиологиялық процестер (фотосинтез,көміртегі мен белок алмасу) бұзылады. Нәтижесінде өсімдіктердің өнімділігі төмендейді. Аңызаққа қарсы күрес шараларының ең тиімдісі қыста қар тоқтату және қолдан орманды алқаптар өсіру. Субтропиктік және тропиктік елдерде аңызақты самум, сирокко немесе хамсин деп атайды. («Қазақ Ұлттық энциклопидиясынан).

Яғни, аңызақ-суықтық емес, ми қайнатар құрғақ ыстық жел! «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы көтерген көне тарихымыздың бұл да бір ерекшелігі деп қабылдаңыз.

Дайындаған: С.ХАЛЫҚОВ.

Бөлімі: Аудан тынысы

Индербордағы жаңа мәдениет үйінде учаскелік инспекторлар өткен жыл бойғы қызметтерінен тұрғындарға есеп берді.

Бөлімі: Аудан тынысы
Четверг, 24 Январь 2019 00:00

Мұздан өткенде абай бол!

Қоршаған ортаның, әсіресе ақ Жайықты аялау мен байлығын тиімді пайдалану күн тәртібінен түспей келе жатқан мәселе.

Бөлімі: Аудан тынысы

Президент Жолдауында көтерілген 2019 жылды «Жастар жылы» деп жариялау жөнінде және бұл кезеңде қандай маңызды жұмыстар атқарылады екен деп жүрген әрқайсымыз бүгінде Президентіміз Н.Ә.Назарбаевтың өзі жастармен кездесуінде оны ашық айтып, нақты міндеттерді белгілеуі ерен оқиға болды.

Бөлімі: Аудан тынысы
Среда, 23 Январь 2019 00:00

Жарқын елдің болашағы жастар

Бүгін Астана қаласындағы «Нұр әлем» павильонында «Тәуелсіздіктің ұрпақтары» атауымен Жастар жылының ашылу салтанаты өтіп, оны аудандық көп бейінді ауыл шаруашылық колледжінің бір топ студенттері тікелей эфир арқылы тамашалады.

Бөлімі: Аудан тынысы
Среда, 23 Январь 2019 00:00

Туған жерді түлету-парыз

Ортақ Отанымыз-Қазақстанды түлету, оның болашағы мен мүмкіндігін бүгінгіден де зор ете түсу-бүгінгі ұрпақ маңдайына бұйырған бақ деп білемін.

Бөлімі: Аудан тынысы

Бүгін жаңа мәдениет үйінде Индербор кентінің әкімі Асхат Аймұратов кенттің өткен жылғы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары мен биылғы жылғы міндеттері туралы тұрғындарға есеп берді.

Бөлімі: Аудан тынысы
Вторник, 22 Январь 2019 00:00

Бөдененің өзгешелігі көп

- Елбасының мемлекет пен қоғам алдына қойып отырған нақты міндеттері рухани саладағы түбегейлі реформалардың алтын бастауына айналары сөзсіз.

Бөлімі: Аудан тынысы
Страница 1 из 7

Яндекс.Метрика

Біз туралы

Меншік иесі: «Атырау-Ақпарат» ЖШС

Газет ҚР Ақпарат және коммуникациялар министрлігінде 2018 жылғы 16 мамыр күні тіркеліп, тіркеу туралы 17101-Г куәлігі берілген.

Редакцияның мекен-жайы: Индер ауданы, Индербор кенті, Д.Қонаев-18.

Байланыс телефоны: 8 (712-34) 2-11-80, 2-15-26, 2-11-42 (факс)

Электронды пошта: dender_gz10@mail.ru